اختلال وسواس فکری عملی (OCD) چیست؟

وسواس فکری چیست؟

وسواس فکری چیست؟ OCD یا اختلال وسواس فکری عملی از انواع اختلالات بهداشت روانی است که ممکن است برای افراد در هر سنی پیش بیاید. اصرارهای ناخواسته، وسواس فکری و عملی، توهمات و اجبار، مهمترین نشانه‌های این نوع اختلال هستند که می‌توانند بسیار آزاردهنده باشند. وسواس عملی مجموعه رفتارهایی است که فرد برای مقابله با اضطراب و پریشانی خود انجام می‌دهد.

ویژگی‌های بارز افراد مبتلا به OCD

اما ویژگی بارز افراد مبتلا به وسواس فکری چیست؟ وسواس فکری انگیزه یا تصویری است که خارج از کنترل شخص بوده و به صورت مرتب تکرار می‌شود. اشخاصی که به این اختلال مبتلا هستند، این افکار را نگران کننده و غیر منطقی دانسته و تمایلی به تجربه کردن آنها ندارند. ویژگی‌های بارز افراد دارای OCD را می‌توان اضطراب زیاد، احساس ترس، افسردگی، منزوی بودن، حساسیت شدید نسبت به برخی مسائل مثل پاکیزگی، نظم یا تقارن و تکانه‌های ذهنی شدید دانست.

آثار وسواس فکری چیست؟

افراد مبتلا به OCD احساسات آزاردهنده و شدیدی از جمله ترس، شک، انزجار یا احساس اجبار برای درست انجام دادن کارها را تجربه می‌کنند. اما آثار وسواس فکری چیست؟ با پیشرفت این اختلال، اجبار و وسواس به قدری شدت می‌یابد که زمان زیادی را به خود اختصاص داده و فرد را از انجام دادن فعالیت‌های دلخواه خود باز می‌دارد. این اختلال در نهایت می‌تواند به زندگی فرد تسلط پیدا کرده، جلوی لذت بردن او را بگیرد و حتی در روند انجام فعالیت‌های ضروری و روزانه اختلال ایجاد کند.

بررسی انواع وسواس‌های فکری و عملی

از مهمترین وسواس‌های فکری که در افراد مبتلا به وسواس فکری عملی دیده می‌شود، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• وسواس آلودگی: آلودگی‌ها، مایعات بدن (مدفوع، ادرار)، بیماری و میکروب (HIV، تبخال و..).
• ترس از دست دادن کنترل: ترس از انجام دادن اقداماتی که باعث آسیب دیدن فرد یا دیگران شود، ترس از دیدن تصاویر وحشتناک یا خشن در ذهن، هراس از توهین یا فحاشی، ترس از سرقت وسایل.
• نگرانی بابت آسیب زدن به دیگران: هراس از مسئولیت داشتن در قبال اتفاقات وحشتناک مثل سرقت و آتش‌سوزی، هراس از صدمه زدن به دیگران در نتیجه بی‌دقتی (مثل انداختن یک شیء روی زمین که ممکن است به لغزش یا صدمه دیدن کسی منتهی شود یا بیمار شدن کسی در نتیجه عدم رعایت بهداشت توسط فرد مبتلا به OCD).
• وسواس‌های کمال گرایی: احساس اجبار در رعایت تقارن و نظم (مثلا قرار دادن منظم و قرینه کتاب‌ها در کتابخانه)، نگران بودن راجع به دقت زیاد یا یکنواختی، نگران بودن در مورد دانستن یا به ذهن سپردن، ترس از دست دادن چیزی، عدم امکان تصمیم‌گیری درباره نگه داشتن یا کنار گذاشتن چیزی، ترس فراموش کردن یا از دست دادن اطلاعات ضروری و مهم حین دور انداختن چیزی.
• وسواس جنسی: ممنوعیت تصویر یا افکار جنسی، تخیلات و افکار جنسی راجع به دیگران (کودکان یا نزدیکان)، افکار و احساسات آزار دهنده راجع به رفتار جنسی خشونت‌آمیز با دیگران.
• وسواس مذهبی: نگرانی شدید راجع به مسائل اخلاقی، مقدسات یا مذهب.

برخی از وسواس‌های عملی رایج که فرد در مقابله با افکار وسواسی و برای کاهش اضطراب خود انجام می‌دهد، عبارتند از:

• وسواس شستشو: وسواس شستشو که می‌تواند به دلیل ترس از ابتلا به بیماری یا کثیف بودن باشد، با رفتارهایی مثل مسواک زدن، دوش گرفتن یا دستشویی رفتن طولانی مدت یا تمیز کردن افراطی وسایل منزل نمایان می‌شود.
• وسواس نجاست: شستن مکرر محل ادرار، تکرار کردن غسل، وسواس در انتقال نجاست، وسواس در ادرار یا ترشحات بانوان.
• وسواس چک کردن مداوم: انجام دادن اقدامات احتیاطی به صورت مکرر (مثل قفل کردن درب، آزمایش گرفتن برای اطمینان از سلامتی، تماس گرفتن مکرر با دوستان و عزیزان).
• وسواس تکرار: مثل خواندن یا نوشتن مکرر، تکرار فعالیت‌های عادی روزمره یا حرکات بدنی، تکرار کردن نماز به دلیل عدم اطمینان از درست خواندن آن.

 نگاهی به OCD در کودکان

با اینکه وسواس فکری عملی اغلب در دوران بلوغ و بزرگسالی نمایان می‌شود، ممکن است در کودکان هم دیده شود. مهمترین علائم وسواس فکری عملی در کودکان را می‌توان اجبارهای مکرر و شدید دانست که باعث پریشانی و ناراحتی شدید کودک و ایجاد اختلال در روال طبیعی زندگی، عملکرد تحصیلی، فعالیت‌های اجتماعی یا روابط او می‌شود. ترسیدن از آزار دیدن خود یا اعضای خانواده توسط دیگری، ترس از ابتلا به بیماری یا خوردن غذای آلوده، شمردن یا گفتن چیزی به صورت مکرر و مداوم، انجام دادن مکرر برخی کارها مثل شستن دست‌ها، چک کردن چندین باره چیزها (مثل قفل بودن درب خانه)، از رایج‌ترین احساسات و افکاری هستند که کودکان مبتلا به OCD تجربه می‌کنند.

علل بروز اختلال وسواس فکری عملی

• عوامل ژنتیکی، نقش وراثت در بروز OCD: احتمال ابتلا به این اختلال در افرادی که خویشاوندان مبتلا به OCD دارند، در مقایسه با دیگر افراد بیشتر است.
• تاثیر مشکلات خودایمنی، ارتباطی پیچیده و مبهم: در صورت بروز علائم OCD بیش از یک دوره کوتاه مدت، احتمالا این اختلال نتیجه تغییرات سروتونین در مغز است.
• نقش عوامل رفتاری، یادگیری الگوهای وسواسی: تجربیات استرس زا یا ناخوشایند دوران کودکی یا عدم کنترل خود، از عوامل موثر در بروز OCD هستند.
• تاثیر عوامل شناختی، تفکرات مخرب و تفسیرهای نادرست: افراد منظم و دقیق که از استانداردهای بالایی برخوردارند، بیشتر در معرض ابتلا به وسواس فکری عملی قرار دارند.
• عوامل محیطی، نقش تجربیات و شرایط زندگی: برخی تغییرات مهم زندگی از جمله بلوغ، شغل جدید یا تولد فرزند، از عوامل موثر در بروز OCD هستند.

تشخیص و درمان وسواس فکری عملی OCD

با اینکه برای تشخیص اختلال وسواس فکری آزمایشی وجود ندارد، روان درمانگر با بررسی نشانه‌ها و پرسیدن سوالات مختلف می‌تواند آن را تشخیص دهد. اما چگونه وسواس فکری و عملی را از بین ببریم؟ درمان وسواس فکری یا OCD پروسه‌ای زمان‌بر است و از انجام فعالیت‌هایی که برای فرد مبتلا ارزش دارد، جلوگیری می‌کند. در ادامه روش‌های درمان این اختلال را معرفی می‌کنیم.

• درمان مبتنی بر ذهن‌آگاهی، حضور در لحظه حال: مواجه شدن با افکار، ترس‌ها و احساسات آزاردهنده به نحوی متفاوت از قبل و در نهایت کنترل کردن آنها، در درمان OCD موثر است.
• درمان گروهی، تجارب مشترک و حمایت همگانی: ملاقات با افراد مبتلا به OCD که نگرانی‌های مشابهی دارند و به کار بردن راهکارهای درمانگر در این مجامع کوچک، در درمان OCD موثر است.
• دارودرمانی، کمک به تعادل شیمیایی مغز: مصرف داروهای ضد افسردگی (افزایش دهنده میزان سروتونین در مغز) از جمله فلوکستین، سیتالوپرام، پاروکستین، سرترالین و فلووکسامین، در کاهش اجبار و وسواس تاثیر است.
• انتخاب روش مناسب درمان؛ مسیری متناسب با نیازهای فرد: بهترین روش درمان اختلال وسواس فکری، روشی متناسب با نیازها و شرایط روحی، روانی و اخلاقی فرد است.

زندگی بدون OCD: مزایای درمان وسواس فکری عملی

چگونه وسواس فکری نداشته باشیم؟ در این بخش برخی از مهمترین مواردی که در روند درمان وسواس فکری عملی موثرند را بررسی می‌کنیم.

 اهمیت امید و خودباوری؛ قدرتی برای عبور از چالش‌ها

خودباوری و امید به آینده ضمن افزایش اعتماد به نفس فرد مبتلا به وسواس فکری عملی، باعث می‌شود برای تغییر شیوه و سبک زندگی خود تلاش کرده و موفقیت بیشتری در این زمینه به دست آورد. خودباوری و خودشناسی به فرد مبتلا کمک می‌کند زوایا و ابعاد ناشناخته خود را بهتر بشناسد و با توسل به روش‌های جدید، برای اصلاح برخی رفتارهای خود تلاش کند.

نقش خانواده و اطرافیان؛ حمایت و همراهی در مسیر بهبود

اطرافیان و اعضای خانواده می‌توانند فرد مبتلا به وسواس فکری عملی را به مطالعه درباره این اختلال یا مشورت با یک متخصص تشویق کنند. اطمینان دادن به فرد مبتلا که اوضاع خوب است، همکاری نکردن در رفتارهای تکراری یا وسواس گونه، تشویق فرد به مقابله با موقعیت‌های ترسناک، از دیگر اقداماتی است که اطرافیان می‌توانند برای کمک به بهبود فرد مبتلا انجام دهند.

معرفی منابع و ابزارهای کمکی؛ گامی در جهت رهایی

انجمن ها و گروه‌های پشتیبانی زیادی در سراسر دنیا وجود دارد که به افراد مبتلا به وسواس فکری عملی کمک می‌کنند. از جمله این انجمن‌ها می‌توان به OCD Action، OCD-UK، Anxiety UK، NHS Choices و… اشاره کرد. همچنین مطالعه کتبی که در این باره نوشته شده از جمله (ترک وسواس و اجبار نوشته فرانک تالیس، رهایی از اختلال وسواس فکری عملی: غلبه بر اختلال وسواس فکری جبری با درمان شناختی رفتاری نوشته فیونا چالاکم، ویکتوریا بریم اولدفیلد و پل سالکووسکیس) در روند درمان این اختلال موثر است.

دکتر اسماعیل تبار با سابقه درخشان در درمان وسواس فکری عملی و سال‌ها تلاش مستمر در این حوزه، با کسب علم و تجربه فوق‌العاده، شما را در این مسیر همراهی می‌کنند. ایشان علاوه بر برگزاری جلسات فردی تخصصی، یک کتاب و دو لوح فشرده را نیز تهیه کرده‌اند که نتیجه تحقیقات و تلاش‌های بی‌وقفه‌شان است و می‌تواند مسیر درمان شما را بسیار ساده‌تر کند.

کتاب “روانشناسی و مشاوره وسواس” این کتاب جامع که توسط دکتر اسماعیل تبار نوشته شده است، شامل تکنیک‌های کاربردی و علمی برای مدیریت و درمان وسواس فکری عملی است. با خواندن این کتاب، می‌توانید از تجربیات و دانش دکتر اسماعیل تبار بهره‌مند شوید و قدم‌های موثری در مسیر بهبود خود بردارید.

لوح فشرده “روانشناسی و مشاوره وسواس” این مجموعه شامل جلسات آموزشی و مشاوره‌ای دکتر اسماعیل تبار است که به شما کمک می‌کند با روش‌های نوین و کارآمد، افکار وسواسی خود را کنترل کنید و به زندگی آرام‌تری دست یابید.

لوح فشرده “روانشناسی و مشاوره مقابله با وسواس” این لوح فشرده شامل مجموعه‌ای از تمرینات عملی و تکنیک‌های درمان شناختی-رفتاری است که توسط دکتر اسماعیل تبار طراحی شده است. با استفاده از این تمرینات می‌توانید به تدریج از افکار وسواسی رها شوید و کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشید.

نتیجه‌گیری

در این مقاله سعی کردیم ضمن معرفی اختلال وسواس فکری عملی OCD، به بررسی دلایل بروز این اختلال، علائم و روش‌های درمان آن بپردازیم. طبق مطالعات انجام شده اختلال وسواس فکری عملی یک اختلال پیچیده مغزی با زمینه ارثی است که ژن‌های متعددی در بروز آن نقش دارند.

همچنین از هر سه فرد مبتلا به وسواس فکری عملی، بروز علائم یک نفر با مسائل و اتفاقات استرس‌آور زندگی مرتبط بوده است.برای کمک به درمان وسواس فکری عملی در اولین قدم باید بدانید که شما تقصیری ندارید. روش‌های زیادی برای درمان اختلال OCD وجود دارد که در این مقاله به آنها پرداختیم.

یکی از موثرترین و جدیدترین راهکارها برای درمان اختلال OCD، توسعه فردی است. دکتر مهدی اسماعیل تبار با سال‌ها تجربه، در زمینه ارائه خدمات روانشناسی مختلف از جمله زوج درمانی، توسعه فردی، فرزندپروری و… فعالیت می‌کند.

با افزایش آگاهی نسبت به استعدادها، توانایی‌ها، علایق و احساسات خود، یادگیری و اقدام گرایی، می‌توانید در راه درمان اختلال وسواس فکری عملی خود قدم بردارید.پس اگر به اختلال OCD مبتلا هستید، توصیه می‌کنیم حتما از سایت کلینیک دکتر اسماعیل تبار بازدید کنید.